Suliniut tapiiffigineqartoq: Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik illersuinissamut atortut
Sápmi, Saamit nunaat, Norgep avannaaniippoq, Sverigemi Finlandimilu aamma Ruslandimi Kolap qeqertaasa tungaanniilluni. Ulloq manna tikillugu sumiiffinni taakkunani samit pisinnaatitaaffiinik nakkutilliisumik aaqqissuussisoqanngilaq.
2021-miit 2025-mut Sámi Allaskuvla – Sámi University of Applied Sciences (SUAS – Norge), Samisk Råd (SC) aamma International Working Group for Indigenous Affairs (IWGIA – Danmark) kattupput nakkutilliineq nukittorsarniarlugu. Suleqatigiinnerannut tunngaviuvoq Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivisa ataani Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfianit ukiuni pingasuni aningaasaliissutigineqarneq.
Nunat inoqqaavisa ujarlissavaat
IWGIA tassaavoq nunarsuaq tamakkerlugu suleqatigiiffik, taakkualu ataatsimoorlutik atortorissaarut Indigenous Navigator-imik ineriartortitsipput.
Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit FN-ip nalunaarusiaata (UNRDIP, 2007) akuerineqarneranit ukiorpassuit qaangiutereersut piffiinilu ilaanni pisinnaatitaaffiit malinneqannginneranik malitsigisaanik Indigenous Navigatori atortorissaarutitut pilersitsinneqarnissaa tunngaviuvoq. Atortorissaarut nunarsuaq tamakkerlugu pisinnaatitaaffiit nakkutilliinissaq ajornannginnerulersippaa.
Paasissutissat katersorneqartut internetikkut atuarneqarsinnaapput.
2014-imi aallartinneraniilli nunani 29-ni inuiaqatigiit 320-t peqataatinneqarsimapput.
Paasissutissat innuttaaqatigiinnit pissarsiarineqartut
Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfianit aningaasaliissutit atorlugit nunani pingasuni misissuisoqarsinnaaneranut pilersitsivoq, tamatumalu kingorna inuiaqatigiinnik pingasunik misissuisoqarsinnaalluni – Norgemi, Sverigemi Finlandimilu. Taamaalilluni nunani inatsisit nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik qanoq illersuinersut nalilerneqarpoq, aammali saamerit namminneq taakkuninnga qanoq atuinersut. Paasissutissat pissarsiarineqartut Indigenous Navigator-imut internetikkut atortorissaarutimut ilanngunneqarput, misissueqqissaarnerillu allat atuagassiani marlunni internetikkut tamanit atuarneqarsinnaasuni saqqummiunneqareerput.
Paasissutissat katersorneqarsimasut takutippaat nunani avannarlerni nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit nunat tamalaat akornanni pisussaaffimminnik naammassinnilluinnarsimanngillat. Taamaattumik pingaaruteqarpoq Norgep, Sverigep Finlandillu saamisut suliffeqarfiinik innuttaaqatigiinnillu ataavartumik isumaqatigiissutinillu tunngaveqartumik suleqateqarnissaat. Tamanna minnerunngitsumik pingaaruteqarpoq samit FN-ip piujuartitsisumik ineriartornissamut nunarsuarmi anguniagaanik piviusunngortitsinermi peqataasinnaanissaannut.
Ilisimasaqarneruneq, attaveqatigiilluarneruneq
Suliniummi nunani avannarlerni pingasuni nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit aaqqissuussaasumik misissuisoqarpoq. Suliniut tamanna aqqutigalugu samit pisinnaatitaaffimminnik ilisimannilersimapput, aamma sammit suliffeqarfiisa, kattuffiisa inuillu ataasiakkaat najukkami, nuna tamakkerlugu nunanilu tamalaani sulisinnaanissaannut periarfissaqalerput.
Issittumi suleqatigiinnermut ukiuni 30-ni sammisaqarneq
Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivisa Issittumi suleqatigiinnissaq ukiuni 30-ni ukkatarisimavaat.
Nunat avannarliit nunaata imartaallu ilarpassui issittumiipput, taamaattumillu nunap immikkoortuanut immikkorluinnaq ittumut, sakkortuumik sunnertiasumullu tamatumunnga tunngasut soqutigilluinnarpavut.
Nunat Avannarliit Issittumut Pilersaarutaat 2025-2027-mi siunertaavoq issittumi inuiaqatigiit inuttut, aningaasaqarnikkut avatangiisitigullu naleqqussarsinnaassuseqarnissaat tapersersornissaa. Inuiaqatigiinnik naleqqussarsinnaasunik siuarsaanikkut, piujuartitsisumik aningaasaqarnerup ineriartorneranik mingutsitsinngitsumillu allanngortitsinermik siuarsaaniarluni, pilersaarummi najukkami suliniutit suleqatigiinnerillu nunani avannarlerni issittumilu naleqqussarsinnaanermut isumassarsisitsisut tapersersorneqassallutik. Nunat Avannarliit Issittumut Pilersaarutaat aqqutigalugu Issittumi suliniutit nutaaliortut Nordisk Ministerrådip 2030-mut takorluugaanut naapertuuttut Nordisk Ministerrådip tapersersorumavai.
Allaaserisani makkunani sammineqarput Nordisk Ministerrådip Issittumut tunngasunut suliniutai assigiinngitsut. Ukiut ingerlaneranni suliniutit assigiinngitsunik taaguuteqarsimapput, 2022-miit 2024-mut Issittumi Suleqatigiinnermut Suliniummik taaneqartarsimalluni, 2025-milu 2027-mi Nunat Avannarliit Issittumut tunngasunut suliniutaattut taaguuteqarluni.
Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfik pillugu
Suliniut Issittumi nunanilu avannarlerni suleqatigiinneq qulakkeerniarlugu, suleqatigiinneq minnerpaamik nunanit avannarlerneersunit pingasunit tamatigut peqataaffigineqartariaqartarpoq. Tassa: Kalaallit Nunaat, Island, Norge, Sverige, Danmarki, Finland, Savalimmiut imaluunniit Åland.
Issittumi suleqataasoq ataaseq arlallilluunniit nunanit avannarlerneersuuppata tamanna ilaneqarsinnaavoq.
Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfik pillugu uani paasisaqarnerusinnaavutit.
Nutaarsiassat takunngitsoorpigit?
Nuummi Apummik ilusilersuineq 2021 ammarpoq
Nuummi Apummik ilusilersuineq 2021 ullumi sisamanngorneq 4. marts nal. 10 ammarpoq, sapaatiuppallu 7. marts tungaanut ingerlanneqassalluni. Holdit 8-t Nuummeersut Nuutoqqami aputit issoqqaarissut ulluni 4-ni suliarissavaat, sapaatiuppallu ualikkut nal. 14 ajugaasunik akissarsititsisoqassaaqi. Holdit ikittuinnaat peqataasinnaanerat pissutigalugu ukioq manna ilusilersukkanut piumasaqaatit atuutinngillat, tassaasut ilisarnanngitsuliat aamma piviusorsiorpalaartumik ilusilersuineq.
NAPA siunnersortimik suliniutinullu aqutsisumik sulisussarsiorpoq (atorfik ataaseq)
Nunani avannarlernit issittumiillu kulturit arlallit ataatsimoorfianni sulinissat soqutigaajuk? Nunani avannarlerni suliffeqarfiup mikisuuvugut, Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa ataaniittoq, maannalu tamatta sulisuusugut suleqatitaarnissarput qilanaaraarput. Suliassatta pingaarnersaat tassaavoq, issittumut tunngassutillit nunani avannarlerni takuneqarlutillu naleqartinneqarnissaat – tamanna anguniarlugu arlalinnik iliuuseqartarpugut. Suliassatit ilaatigut tassaassapput, NAPA-p nammineerluni kulturikkut suliniutaanik suliniutinik aqutsinerit,
NAPA-p kulturimut tapiisarfianut nutaamut qinnuteqaat siulleq tigusimavaa
NAPA nutaamik nittartagartaarpoq nutaamillu Kulturimut tapiisarfimminut qinnuteqartarfittaarluni. Nittartagaq nutaaq atulerniariartoq qinnuteqaat siulleq takkuppoq: Ilulissani Maniitsumilu meeqqanik inuusuttunillu pinngorartitsinikkut workshoppertitsineq pillugu qinnuteqaat. Qinnuteqartarfiup nutarsarneratigut NAPA-mut qinnuteqarneq ajornannginnerulerpoq. NAPA-p nittartagartaavani ilaatigut suliniutit taperneqarsimasut pillugit atuartoqarsinnaavoq aamma nammineq qinnuteqaatissamut isumassarsiortoqarsinnaalluni. Oqaatsit soorunami pingasut atorlugit atuartoqarsinnaavoq: Kalaallisut, skandinaviamiusut tuluttullu.
Nunani Avannarlerni kalaallisut oqaloqatigiinnerit: Filmiliortarneq
Filmiliortartoq ilitsersuisartorlu Pipaluk K. Jørgensen aamma filmiliortartoq Marc Fussing Rosbach Kalaallit Nunaanni filmiliortartut atugarisaat pillugit oqaloqatigineqarput. Oqaloqatigiinneq tusarnaaruk isiginnaarulluunniit. NAPA sapaatit akunnerini aggersuni Nunani Avannarlerni kalaallisut oqaloqatigiinnerit saqqummiukkumaarpaai. Immikkoortumi uani filimiliortartoq ilitsersuisartorlu Pipaluk K. Jørgensen aamma filmiliortartoq Marc Fussing Rosbach oqaloqatigissavagut. Ilisarititsineq Nunatsinni filmiliornermik soqutigisallit