Suliniut tapiiffigineqartoq: Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik illersuinissamut atortut
Sápmi, Saamit nunaat, Norgep avannaaniippoq, Sverigemi Finlandimilu aamma Ruslandimi Kolap qeqertaasa tungaanniilluni. Ulloq manna tikillugu sumiiffinni taakkunani samit pisinnaatitaaffiinik nakkutilliisumik aaqqissuussisoqanngilaq.
2021-miit 2025-mut Sámi Allaskuvla – Sámi University of Applied Sciences (SUAS – Norge), Samisk Råd (SC) aamma International Working Group for Indigenous Affairs (IWGIA – Danmark) kattupput nakkutilliineq nukittorsarniarlugu. Suleqatigiinnerannut tunngaviuvoq Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivisa ataani Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfianit ukiuni pingasuni aningaasaliissutigineqarneq.
Nunat inoqqaavisa ujarlissavaat
IWGIA tassaavoq nunarsuaq tamakkerlugu suleqatigiiffik, taakkualu ataatsimoorlutik atortorissaarut Indigenous Navigator-imik ineriartortitsipput.
Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit FN-ip nalunaarusiaata (UNRDIP, 2007) akuerineqarneranit ukiorpassuit qaangiutereersut piffiinilu ilaanni pisinnaatitaaffiit malinneqannginneranik malitsigisaanik Indigenous Navigatori atortorissaarutitut pilersitsinneqarnissaa tunngaviuvoq. Atortorissaarut nunarsuaq tamakkerlugu pisinnaatitaaffiit nakkutilliinissaq ajornannginnerulersippaa.
Paasissutissat katersorneqartut internetikkut atuarneqarsinnaapput.
2014-imi aallartinneraniilli nunani 29-ni inuiaqatigiit 320-t peqataatinneqarsimapput.
Paasissutissat innuttaaqatigiinnit pissarsiarineqartut
Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfianit aningaasaliissutit atorlugit nunani pingasuni misissuisoqarsinnaaneranut pilersitsivoq, tamatumalu kingorna inuiaqatigiinnik pingasunik misissuisoqarsinnaalluni – Norgemi, Sverigemi Finlandimilu. Taamaalilluni nunani inatsisit nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik qanoq illersuinersut nalilerneqarpoq, aammali saamerit namminneq taakkuninnga qanoq atuinersut. Paasissutissat pissarsiarineqartut Indigenous Navigator-imut internetikkut atortorissaarutimut ilanngunneqarput, misissueqqissaarnerillu allat atuagassiani marlunni internetikkut tamanit atuarneqarsinnaasuni saqqummiunneqareerput.
Paasissutissat katersorneqarsimasut takutippaat nunani avannarlerni nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit nunat tamalaat akornanni pisussaaffimminnik naammassinnilluinnarsimanngillat. Taamaattumik pingaaruteqarpoq Norgep, Sverigep Finlandillu saamisut suliffeqarfiinik innuttaaqatigiinnillu ataavartumik isumaqatigiissutinillu tunngaveqartumik suleqateqarnissaat. Tamanna minnerunngitsumik pingaaruteqarpoq samit FN-ip piujuartitsisumik ineriartornissamut nunarsuarmi anguniagaanik piviusunngortitsinermi peqataasinnaanissaannut.
Ilisimasaqarneruneq, attaveqatigiilluarneruneq
Suliniummi nunani avannarlerni pingasuni nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit aaqqissuussaasumik misissuisoqarpoq. Suliniut tamanna aqqutigalugu samit pisinnaatitaaffimminnik ilisimannilersimapput, aamma sammit suliffeqarfiisa, kattuffiisa inuillu ataasiakkaat najukkami, nuna tamakkerlugu nunanilu tamalaani sulisinnaanissaannut periarfissaqalerput.
Issittumi suleqatigiinnermut ukiuni 30-ni sammisaqarneq
Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivisa Issittumi suleqatigiinnissaq ukiuni 30-ni ukkatarisimavaat.
Nunat avannarliit nunaata imartaallu ilarpassui issittumiipput, taamaattumillu nunap immikkoortuanut immikkorluinnaq ittumut, sakkortuumik sunnertiasumullu tamatumunnga tunngasut soqutigilluinnarpavut.
Nunat Avannarliit Issittumut Pilersaarutaat 2025-2027-mi siunertaavoq issittumi inuiaqatigiit inuttut, aningaasaqarnikkut avatangiisitigullu naleqqussarsinnaassuseqarnissaat tapersersornissaa. Inuiaqatigiinnik naleqqussarsinnaasunik siuarsaanikkut, piujuartitsisumik aningaasaqarnerup ineriartorneranik mingutsitsinngitsumillu allanngortitsinermik siuarsaaniarluni, pilersaarummi najukkami suliniutit suleqatigiinnerillu nunani avannarlerni issittumilu naleqqussarsinnaanermut isumassarsisitsisut tapersersorneqassallutik. Nunat Avannarliit Issittumut Pilersaarutaat aqqutigalugu Issittumi suliniutit nutaaliortut Nordisk Ministerrådip 2030-mut takorluugaanut naapertuuttut Nordisk Ministerrådip tapersersorumavai.
Allaaserisani makkunani sammineqarput Nordisk Ministerrådip Issittumut tunngasunut suliniutai assigiinngitsut. Ukiut ingerlaneranni suliniutit assigiinngitsunik taaguuteqarsimapput, 2022-miit 2024-mut Issittumi Suleqatigiinnermut Suliniummik taaneqartarsimalluni, 2025-milu 2027-mi Nunat Avannarliit Issittumut tunngasunut suliniutaattut taaguuteqarluni.
Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfik pillugu
Suliniut Issittumi nunanilu avannarlerni suleqatigiinneq qulakkeerniarlugu, suleqatigiinneq minnerpaamik nunanit avannarlerneersunit pingasunit tamatigut peqataaffigineqartariaqartarpoq. Tassa: Kalaallit Nunaat, Island, Norge, Sverige, Danmarki, Finland, Savalimmiut imaluunniit Åland.
Issittumi suleqataasoq ataaseq arlallilluunniit nunanit avannarlerneersuuppata tamanna ilaneqarsinnaavoq.
Nunat Avannarliit Issittumut Tapiisarfik pillugu uani paasisaqarnerusinnaavutit.
Nutaarsiassat takunngitsoorpigit?
Kalaallit inuusuttut marluk Nunat Avannarlermiut inuusuttaannik allanik naapitsisisut
Assimi takuneqarsinnaapput Karen Olsen-Lyberth, Sorlak, savalimmiormiu Sanna Nolsøe-Djurhuus aamma Nina Titussen, Sukorseq. Assiliisoq: Morten Rude Nunat Avannerlermiut tamat inuusuttaannit peqataaffigineqartumik Ungetræningimi ullut 1.-3. oktober 2021 ingerlanneqartumi kalaallit inuusuttut marluk Sorlammit Sukorsimillu peqataasimapput. Inuusuttut 50-it nunani avannarlerni arfineq pingasuneersut Københavnip eqqaani qeqertami ungdomsøenimiissimapput, nunat akornanni suliniutinik
Inuusuttut atuakkiortunngortussamaatit oqaluttualiatik ersinartulikkersaarutiliatik Nuummi allannermut bootcampini aaqqissorpaat
Inuusuttut allannermik piginnaasallit Allatta!-mut peqataasimapput. Peqataasullu Paninnguaq Boassen aamma Sørine Steenholdt peqatigalugit ersinartulikkersaarutitik pitsaanerulersillugit suliarisimavaat. Atuakkialerineq aamma allannissamut kajumissuseq kalaallit oqaasiisa ineriartortinnissaannut pingaaruteqarput, aamma nunat tamalaani atuakkiortunut naleqqiunneqarsinnaasunik amerlanerusunik atuakkiortoqalissagutta piginnaasanik ineriartortitsineq pingaaruteqarpoq. Taamaattumik Nunani Avannarlerni Piorsarsimassutsikkut Attaveqaat (NAPA) aamma Kalaallit Atuakkiortut piginnaasanut suliniuteqarfik Allatta!
Qaanaamit Qaqortumut saqqummersitsineq: Atuakkiornermi inuusuttut nipaat oqaluttualiani ataatsimoortuni saqqummersinneqarput
Arfininngorpat Kalaallit Nunaanni atuakkialerinermi pisoq malugisarialimmik pisoqassaaq, NAPA-p suleqatit allat peqatigalugit, oqaluttualiat ataatsimoortut asseqanngilluinnartut iliuusissami Allatta! inuusuttunit piukkunnaatilinnit arfinilinnit allanneqarsimasut avammut saqqummersissammagit. Qaammatit arlallit tunniusimalluarlutik allareersut inuusuttut piginnaasaqarluartut qaqutigoortut nunatsinni atuakkialerinermut tunniussassaat ilanngullugit nuannaaqaluta ilisaritissavagut. Oqaluttualiat katersat taakku pinngorartitsinermut piginnaasaqarnerisa, oqaluttuallaqqinnerisa aamma pikkorinnerisa inerneraat, uagullu
Nunatsinni agiartartut Nunat Avannarlermiut
Nunanit Avannarlernit agiartartut, Unison Strings nunatsinni workshoppertitsillutillu tusarnaartitsisarsimapput – NAPAp kulturimut tapiisarfianit taperneqarlutik. 2014-imiilli agiarnermik festivalip Unison Strings Festival – Greenland, ukiut tamaasa nunanit avannarlermiunit nipilersortartut kalaallit, savalimmiormiut, islandimiut qallunaallu agiarnermik ilinniartut aamma inuuniutigalugu agiartartut ulluni 10-ni Kalaallit Nunaanni sungiusarnertalimmut tusarnaartitsinertalimmullu festivalimut qaaqqusarpai. 2018-imi festivali