Nuummi ‘Orsugiak – Kalaallit Nunaata kuultia qaqortoq’ takutinneqarmat oqallitsitsisoqarmallu inersuaq ulikkaarpoq
Ulloq oktobarip 28-anni filmiliortut tusagassiuutinilu sulisut Nuummi Katuami naapipput, piviusulersaarusiaq Orsugiak – Kalaallit Nunaata kuultia qaqortoq takutinneqarmat oqallitsitsisoqarmallu innuttaasut amerlasuut ornigupput.
Piviusulersaarusiami Orsugiak – Kalaallit Nunaata kuultia qaqortoq-mi 2025-meersumi Danmarkip Ivittuuni 1854-imiit 1987-imut orsugiammik piiaasimanera misissorneqarpoq. Piviusulersaarusiaq filmimilu inuttaq pingaarneq Danmarkimi tusagassiuutini inuiaqatigiinnilu sakkortuumik oqallisigineqarput. Tamatuma kingunerisaanik filmi saqqummerneranit ullut qulit qaangiuttut DR-ip saqqummersitsiviinit peerneqarpoq.
Filmi tamatumalu kingorna pisut apeqqutinik arlalinnik pilersitsipput, apeqqutit taakku filmip imarisai pillugit oqallinnermit siammasinnerujussuupput: Kina Kalaallit Nunaata oqaluttuarisaaneranik oqaluttuarisinnaatitaava? Suna ilumoortuua, sunalu ilumoortuunersoq kina aalajangiisinnaatitaava? Kalaallit kinaassusaata ineriartortinneqarnerani kiisalu Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni ilumoortunik qulaajaanermi saammaateqatigiinniarnermilu filmit qanoq pingaaruteqarsinnaappat?
Oqallinnermi apeqquterpassuit oqaluuserineqartut tamakku ilagaat.
Sara Olsvig, ph.d. aamma Inuit Issittormiut Siunnersuisoqatigiiffianni (ICC) qanittukkut siulittaasuujunnaartoq, eqeersimaarluni peqataasunullu malinnaalluarluni oqallinnermik aqutsivoq. Oqallinnermi peqataapput filmimi inuttaq pingaarneq Københavnip Universitetianilu lektori Naja Dyrendom Graugaard, tusagassiortoq filmimillu ilitsersuisut ilaat Claus Pilehave, Kalaallit Nunaanni Filminstitutt meersoq Inunnguaq Petrussen, Tusagassiuinermi Sulisut Peqatigiiffianneersoq Arnaq Nielsen, filmiliortoq Inuk Jørgensen kiisalu DR Nyhederimi piviusulersaarusianik misissuisumillu tusagassiornermik suliaqartunut aaqqissuisut pisortaat Casper Walbum Høst.
Filmi ataaseq, paasinneriaatsit assigiinngitsut
Casper Walbum Høst DR sinnerlugu oqallinnermi peqataavoq, filmi DR-ip saqqummersitsiviinit peerneqarmalli aatsaat DR filmi pillugu tamanut ammasumik oqallitsitsinermi peqataavoq. Casper Walbum Høst filmi peerneqareersoq piviusulersaarusianut misissuisumillu tusagassiornermut immikkoortortami aaqqissuisut pisortaatut atorfinippoq. Taamaattumik aalajangiinermi nammineq peqataanngilaq.
Walbum Høstip Orsugiak filmiliatut pingaaruteqartoq oqaluttuarilluagaasorlu oqaatigaa, peqatigisaanilli nassuiaavoq, DR-ip naliliinera naapertorlugu aningaasaqarnikkut naatsorsueriaatsit filmimi atorneqartut assigiinngissutaat naammattumik ersarissumik saqqummiunneqarsimanngitsut.
Tamatuma kingorna oqallinnerup siammasinnerulerneranik malitseqarpoq, paasinnittaaseq suna nalinginnaasutut imaluunniit inunnit amerlasuunit ataatsimoorunneqartutut isigineqarpa, aamma »isiginnaartartut amerlanerit« kikkuuppat? Walbum Høst taama oqarmat Sara Olsvigip aperaa Danmarkimi isiginnaartartut pinerai. Tamanna uppernarsarpaa, eqqarsaatersuutigalugu taama oqarnermigut nammineq malugisimanagu Danmarkimi pissutsit aallaavigisimallugit.
Oqallinnermi peqataasut arlallit tikkuarpaat paasinnittaaseq suna siammasissutut, illuinnaasiunngitsutut imaluunniit nalinginnaasutut isigineqarnersoq, filmi sumi pissutsinilu qanoq ittuni isiginnaarneqarnersoq apeqqutaasoq. Naja Dyrendom Graugaardip erseqqissarpaa filmi Kalaallit Nunaanni nunanilu allani Danmarkimi oqallinnermi tiguneqarneranit allaanerusumik tiguneqarsimasoq. Taassuma oqarnera naapertorlugu filmip nunasiaateqarnerup oqaluttuarisaaneranik qallunaat immikkut paasinnittariaasiat apeqquserpaa.
“Danmarkip Kalaallit Nunaannik nunasiaateqarsimanerata oqaluttuarisaanera allaatigineqartillugu qallunaat isiginnittariaasiat annertuumik salliutinneqartarsimavoq. Taamaattumik filmiliorneq ilisimasanillu pilersitsineq assut pingaaruteqarput, kalaallit isiginnittaaserput tunngavigalugu oqaluttuarisaanerput oqaluttuarisinnaaqqullugu.”
Claus Pilehave, filmip manuskriptianik allattut ilitsersuisullu ilaat, oqaluttuarpoq filmip peerneqarnerata kingorna pisut filmiliortunut artornarsimasut. Inuppassuit namminerminut tapersersuinertik ersersippaat, ikinnerusulli tapersersuinertik tamanut ammasumik oqaatigiumavaat. Aamma tikkuarpaa pisut filmiliortut sammisassanik ajornakusoortunik qaqitsinissamut mianersornerulersissimasinnaagaat.
Nammineq oqaluttuarsinnaatitaaneq
Oqaluttuarisaanermi suut oqaluttuarineqassanersut qanorlu saqqummiunneqassanersut nammineq aalajangiisinnaatitaaneq oqallinnermi uteqattaartumik sammineqarpoq.
Inunnguaq Petrussenip, Kalaallit Nunaanni Filminstituttimi aqutsisup, oqaluttuanik nammineq oqartussaaffeqarnerup pingaaruteqarnera erseqqissarpaa. Tassani nunat inoqqaavisa oqaluttuaminnik namminneq pilersitsinissamut taakkuninngalu aqutsinissamut pisinnaatitaaffiat periarfissaallu pineqarput. Oqaluttuarpoq tamanna Filminstituttip sulinerani qitiulluinnartoq, sulinermi tassani kalaallit filmiliortartut namminneq piumasaqaatitik tunngavigalugit oqaluttuaminnik oqaluttuarisinnaanissaannut atugassarititaasut pitsaanerulersinneqarnissaat anguniarneqarpoq.
Inuk Jørgensenip tikkuarpaa Kalaallit Nunaat pillugu assit oqaluttualu filmikkut tv-kkullu ukiuni assigiinngitsuni takutinneqartarsimasut ilarpassui inunnit Kalaallit Nunaannut attuumassuteqanngitsunit suliarineqarsimasut. Taamaattumik kalaallit filmiliortartut sivisuumik pingaartissimavaat nunartik pillugu oqaluttuanik saqqummiussinermi namminneq peqataanissartik, assiliiviup saavani tunuanilu.
Arnaq Nielsenimut, Tusagassiuinermi Sulisut Peqatigiiffiata siulittaasuanut, suliaq piviusulersaarusiap ataatsip naliliiffigineqarneranuinnaq tunnganngilaq, tusagassiornermi aaqqissuinermilu tunngaviusumik atugassarititaasut pineqarput. Erseqqissarpaa paasissutissanik isiginnittariaatsinillu assigiinngitsunik suliaqarneq ajornakusoorsinnaagaluartoq, tamanna oqallinnermik unitsitsinissamut tunngavissaanngitsoq. Taassuma oqarnera naapertorlugu Orsugiak peerneqarmat oqallinneq taama unitsinneqarpoq.
Siunissami oqallinnissamut kalaallisullu filminut neriuutit
Oqallinnerup naanerani peqataasut neriuutigaat filmi apeqqutillu filmip qaqitai siunissamissaaq sammineqartassasut. Aamma kissaatigineqarpoq kalaallit filmiliortartut namminneq oqaluttuaminnik oqaluttuartassasut sammisassanillu ajornakusoortunik qaqitsinissamut sapiissuseqassasut. Inunnguaq Petrussenip tamatumunnga atatillugu erseqqissarpaa Kalaallit Nunaanni Filminstitutti Danmarkip aningaasanut inatsisaa aqqutigalugu piviusulersaarusiornissamut 10 millionit koruuninik aningaasaliiffigineqarsimasoq. Aningaasaliissutinik taakkuninnga pissarsinissamut soqutiginninnerup annertunerata ersersippaa kalaallit filmiliortartut suli amerlasuunik oqaluttuarerusutaqartut.
NAPA-p Reykjavíkimi Nunat Avannarliit Illuat suleqatigalugu aaqqissuussineq ingerlappaa, nunat Avannarliit Illuat sapaatip akunnera ataaseq sioqqullugu assingusumik filmimik takutitsillunilu oqallitsitsivoq, tassanili oqallinnermi peqataasut katitigaanerat allaanerulaarpoq.
